Towards a water-wise world Jaarverslag 2014

Hogere soortenrijkdom aangetoond dan met fuikbemonstering  

Vissen opsporen met eDNA

8 november 2014Onderzoek

In opdracht van Rijkswaterstaat voert KWR environmental DNA (eDNA)-onderzoek uit naar vissen in de Gelderse IJssel. 6 doelsoorten worden aangetroffen. Dat zijn er 2 meer dan met traditionele visvangst met fuiken, een methode die tot nu toe werd gebruikt. eDNA-onderzoek is een van de nieuwe speerpunten van KWR.

eDNA-onderzoek is een nieuwe manier om de biodiversiteit in het water in kaart te brengen. Monitoring van de soortenrijkdom staat zowel op Europees als op mondiaal niveau hoog op de agenda. Met eDNA-onderzoek is een nieuwe methode beschikbaar om te onderzoeken of aan wet- en regelgeving voor oppervlaktewater wordt voldaan. Monitoringsprogramma’s zijn over het algemeen omvangrijk en daarmee duur. Met behulp van DNA-technieken wordt een methode opgezet die voorziet in een sneller, goedkoper en nauwkeuriger alternatief voor reguliere bemonsteringsprocedures. KWR werkt in de voorhoede om die methodes te ontwikkelen en toe te passen. Onderzoeker Edwin Kardinaal: “We zijn blij dat Rijkswaterstaat het als een van de eerste partijen aandurft om eDNA toe te passen. Op een gegeven moment moet je er gewoon mee beginnen. Pas dan krijg je de bal aan het rollen waarbij vraag en aanbod beter op elkaar raken ingespeeld.”

eDNA is sneller, goedkoper en nauwkeuriger alternatief voor reguliere bemonsteringsprocedures

Geslaagde methode

De laatste decennia gebruikte RWS fuikbemonstering als input voor kennis over visdoelsoorten in het Nederlandse binnenwater. Met doelsoorten wordt onder meer de werking van maatregelen getoetst of worden te nemen maatregelen bepaald. “Vanwege het teruglopen van de beroepsmatige fuikvisserij is Rijkswaterstaat op zoek naar een alternatief”, vertelt Kardinaal. Het ecologisch adviesbureau Koeman en Bijkerk en KWR ontwikkelen samen eDNA-methoden in combinatie met een uitgekiende monsternamestrategie en zetten deze in om te onderzoeken in hoeverre deze methoden zo’n alternatief kunnen zijn. Watermonsters worden in het laboratorium geanalyseerd op aanwezigheid van vissen-DNA, dat bijvoorbeeld via faeces, huidcellen of slijm in het water terechtkomt. De methode blijkt succesvol. Kardinaal: “Aan de hand van zo’n 2400 DNA- analyses hebben we 6 doelsoorten aangetoond: baars, blankvoorn, winde, alver, rivierdonderpad en meerval. Voor de DNA-analyse maken we gebruik van de PCR-techniek. Deze techniek berust op het vermeerderen van lage concentraties soortspecifiek DNA, zoals die in het milieu aanwezig zijn. Zo wordt het aanwezige DNA waarneembaar en valt de originele hoeveelheid met behulp van ijklijnen te kwantificeren.”

Vissers prepareren de fuiken waarmee 3 achtereenvolgende dagen gevist wordt voor het eDNA-project

Vissers prepareren de fuiken waarmee 3 achtereenvolgende dagen gevist wordt voor het eDNA-project

Macrofauna en andere organismen

Naast het genoemde onderzoek zet KWR al jaren breed in op de toepassing van eDNA-technieken. Met behulp van eDNA kunnen bijvoorbeeld de grote en kleine modderkruiper effectief worden opgespoord. Deze vissoorten hebben een beschermde status maar zijn vanwege hun verborgen levenswijze lastig te vinden. De eDNA-techniek wordt ook gebruikt voor het in kaart brengen van invasieve exoten, zoals rivierkreeften. Voor waterbeheerders is het belangrijk om te weten waar deze dieren voorkomen; ze kunnen onder meer schade aan oevers veroorzaken. Begin 2014 starten RoyalHaskoningDHV, Naturalis Biodiversity Center, Koeman en Bijkerk, BaseClear en KWR ook een TKI-project waarin ze onderzoeken of DNA-barcodinginformatie kan worden gebruikt om alternatieven te ontwikkelen voor bestaande inventariseringsmethoden. In de eerste instantie wordt hierbij gefocust op 3 groepen macrofauna: waterwantsen, waterkevers en dansmuggen. Daarnaast wordt in 2014 een eDNA-tool opgenomen in Watershare®.

© 2017 KWR Watercycle Research Institute

Tags
Bekijk alle tags
Onderzoeksprogramma
Contact
Zie ook
Een infiltratieplas van Dunea in de Zuidhollandse duinen 21 april 2014 Dunea kan soms voor korte tijd overschakelen van Maas- naar Lekwater 11 juni 2014 Rubber in thermostatische douchemengkranen bron van Legionella
Iets heel anders
Directeur Wim van Vierssen 01 januari 2014 Towards a water-wise world 03 december 2014 Brede screening beschermt drinkwaterkwaliteit

open